Wycinek prasowy

Powiat Sprotawy w latach 1786/87

Georg Steller

Przemków: Dominium Przemków (posiadłości ziemskie należące w całości do możnowładcy – przyp. tłumacza) jest siedzibą właściciela posiadłości ziemskiej, do którego należą wsie Studzianka, Biernatów, Szklarki, Jędrzychówek, Krępa, Karpie, Łężce, Młynowo, Pogorzele, Piotrowice, Wysoka i Wilkocin oraz Łąkociny. W dawnych czasach, właścicielami tego majątku ziemskiego była przez 280 lat rodzina von Rechenberg, a ostatnim właścicielem z tej rodziny był Kaspar von Rechenberg w 1625 roku. Następnie, w 1633 roku, panem majątku ziemskiego został cesarski radca, szambelan i pułkownik, baron Leon Cropelli de Medici. W 1665 roku majątek ziemski przejęli jezuici z Otynia, ale nie utrzymali go długo, gdyż od 1681 do 1686 roku należał on ponownie do Jerzego Krzysztofa hrabiego von Proskau, który kazał odbudować spalone kościoły w Przemkowie i Wysokiej. Po nim, kupił go Henryk Gottlob hrabia von Reder, kapitan cesarski, który pozostawił go swojemu synowi Karolowi Albertowi. Ten sprzedał go w 1757 roku (1752 jest poprawne) hrabiemu Reußowi IX, który ostatecznie sprzedał go ponownie za 200 000 talarów Rzeszy dla obecnego właściciela Ferdynanda Zygmunta barona von Seherr - Toß.

Poza tym w skład rzeczywistego dominium Przemkowa wchodzi 1 zamek dworski, 1 folwark, 36 różnych innych domów i 214 mieszkańców. Znajduje się tu również bażanciarnia.

Miasto Przemków. To małe otwarte miasto, leżące 3 mile od Głogowa, 2 mile od Sprotawy i 13 mil od Wrocławia, wzięło swoją nazwę od swojego budowniczego Primislausa I który prawdopodobnie założył je w latach 1280 - 1290, i nazywane zostało po łacinie Primckenaw, Primmicavia, Primislavia, a w starych dokumentach niemieckich Prymkenow i Prymke. W XVI wieku należało do rodziny von Rechenbergów wraz z przynależnym do niej folwarkiem, a Hans von Rechenberg na Sławę wprowadził tu również reformację luterańską. W 1637 roku miasto i dobra przeszły na własność pułkownika cesarskiego Leona Cropello de Medices, który zmarł w 1640 roku i przekazał swoje władztwo jezuitom, którzy przejęli Przemków, ale utrzymali go tylko do 1667 roku. Po tym wydarzeniu (= 1737) w posiadanie weszli hrabiowie Reder. W 1641 roku (prawidłowo jest: 1741 rok), właścicielem tegoż był Karl Abraham (poprawnie Karl Albrecht) hrabia von Reder, królewsko-pruski minister budżetu i naczelny prezydent rejencji głogowskiej i tak dalej. W 1752 roku kupił je królewski pruski marszałek dworu Henryk IX hrabia von Reuss. Po jego śmierci przeszło jednak na własność obecnego właściciela Karola Ferdynanda Zygmunta barona von Seherr - Toß. W 1642 roku miasto zostało spalone przez Szwedów, a 24 sierpnia 1681 roku spłonęło ponownie wraz z kościołem parafialnym z wyjątkiem 4 domów. Nie są mi znane żadne inne rzeczy godne uwagi.

Wylicza się tu następujące budynki:

a) Katolicki kościół parafialny, prawdopodobnie powstał w tym samym czasie co miasto, ale prawdopodobnie został powiększony lub całkowicie przebudowany w XV wieku i poświęcony ku czci Maryi, jak wynika z listu odpustowego, który otrzymał na soborze w Konstancji w 1418 roku, dnia 28 kwietnia. Od 1524 do 1637 roku znajdował się w rękach luteranów. Gorliwy katolicki gospodarz Leo Cropello von Medices, wypędził jednak w tym samym roku protestanckich kaznodziejów i zainstalował w kościele księży katolickich; i chociaż w czasie szwedzkiego zwierzchnictwa podczas wojny 30-letniej protestanci ponownie weszli w jego posiadanie, to jednak 9 lutego 1654 roku został im odebrany na zawsze i przekazany katolikom. W nim urzęduje jeden ksiądz,
b) Kościół ewangelicki, pod który kamień węgielny położono 13 kwietnia 1744 roku, a który poświęcono 9 sierpnia 1744 roku. Do parafi włączone są tutaj przynależące do majątku ziemskiego Przemkowa wsie: Młynowo, Łężce, Neidhardt, Krępa, Wilkocin, Szklarki, Piotrowice, Karpie, Ludwigsmühle, Studzianka, i Pogorzele. Dominium sprawuje patronat nad obydwoma kościołami,
c) 4 plebanie i szkoły parafialne,
d) szpital,
e) 2 browary,
f) budynek więzienny,
g) 3 inne budynki komunalne.

Prywatnych domów jest 116 w mieście, 19 na przedmieściach, w sumie 135. Wszystkie są źle zbudowane i pokryte gontami, z wyjątkiem jednego.

W 1787 roku mieszkało tu 819 osób. Konsumowali oni 25 sztuk bydła, 129 sztuk trzody chlewnej, 182 sztuki baraniny, 153 sztuki cieląt, 167 korców pszenicy, 2219 korców zboża, 339 korców słodu.

Swoje pożywienie pozyskują:

1. w rolnictwie i hodowli zwierząt,
2. z przywileju browarniczego, który posiadają 63 miejsca, ale miasto nie ma wyszynku piwa na wsiach,
3. w handlu, który jest również bardzo ograniczony i jest obsługiwany tylko przez 7 kramarzy. Nie ma targu cotygodniowego. Odbywają się cztery jarmarki i targi bydła, w czwartą niedzielę Wielkiego Postu, Wniebowzięcie Maryi, Matki Boskiej Gromnicznej i Szymona Judy.
4. w różnych rzemiosłach. Jest tam 2 łaźniarzy, 5 piekarzy z 7 warsztatami, 11 bednarzy, 1 piekarz, 1 drukarz kolorów, 1 farbiarz, 8 rzeźników z 12 warsztatami, 1 szklarz, 1 rękawicznik, 1 kapelusznik, 1 wytwórca instrumentów matematycznych, 3 kuśnierzy, 1 tkacz płótna, 1 murarz, 1 olejarz, 8 kołodziejów i stelmachów, 1 rymarz, 1 czerwonoskórnik, 2 siodlarzy, 1 ślusarz, 11 kowali, 7 krawców, 1 kominiarz, 9 szewców z 9 warsztatami, 1 mydlarz, 1 powroźnik, 3 pończoszników, 3 stolarzy, 3 garncarzy, 2 sukienników, 1 białoskórnik, 1 stolarz.

W katastrze instytucji ubezpieczeniowej od ognia, miasto dysponuje tylko 6840 talarami Rzeszy. Dochód administracji finansowej wspólnoty miejskiej wynosi około 500 talarów Rzeszy rocznie. Miasto należy do drugiego głogowskiego departamentu rady podatkowej. W skład rady wchodzi 1 burmistrz, 1 burmistrz straży pożarnej, 1 notariusz, 2 radnych. Urzędem akcyzowym zarządzają 1 poborca i 1 kontroler. Za usługi pocztowe odpowiada tutaj urząd pocztowy w Nowym Miasteczku.

(Dopisek Stellera): Colmar Grünhagen podaje statystyki miast śląskich z lat 1787/89 w czasopiśmie Towarzystwa Historii Śląska, t. 15, 1880, s. 514-526. Dane o Przemkowie: Hrabia von Seherr, domy 134 (dach kryty dachówką 3, dach gontowy 131, opuszczone domostwa 5). Osoby cywilne 823 (brak Żydów). Mieszkańcy żyją z rolnictwa.