Fragment książki “Grand dictionnaire universel du XIXe siecle”

KRYSTIAN AUGUST (Krystian Fryderyk Karol August, zwany KSIĘCIEM), książę Szlezwika-Holsztynu-Sonderburga-Augustenburga, urodzony w Kopenhadze w 1798 r., po kądzieli [przez matkę] wnuk króla Danii Chrystiana VII*. W 1814 r. objął godność księcia po swoim ojcu Fryderyku Chrystianie, uzupełnił studia w Heidelbergu i Genewie, podróżował, po czym powrócił, by zamieszkać w swoich rozległych posiadłościach.

Gdy Chrystian VIII wstąpił na tron Danii (1840 r.), książętami powołanymi do sukcesji po nim byli: jego syn Fryderyk (późniejszy Fryderyk VII), a w razie braku potomstwa – jego brat Ferdynand Fryderyk, przy czym żaden z nich nie miał dzieci. Otóż na mocy dawnego prawa sukcesyjnego unia Szlezwika i Holsztynu z Danią miała charakter czysto personalny, a w razie wygaśnięcia męskiej linii panującej suwerenność nad oboma księstwami miała przejść na najbliższego męskiego krewnego (agnata), którym okazał się właśnie książę Augustenburga Krystian August. W rezultacie od 1840 r. książę ten miał wszelkie powody, by liczyć na objęcie tronu w obu księstwach. Stanął wówczas na czele stronnictwa dążącego do utworzenia ze Szlezwika i Holsztynu niepodległego państwa, całkowicie odłączonego od Danii i włączonego do Związku Niemieckiego. W 1846 r. zaproponował stanom we Flensburgu, by zwróciły się do króla o nadanie obu księstwom wspólnej konstytucji; dwa lata później został wybrany na członka Zgromadzenia Konstytucyjnego, a następnie Izby Ustawodawczej Szlezwika-Holsztynu. Lecz o ile okazywał się wrogi Danii, o tyle był jeszcze bardziej wrogi ideom liberalnym oraz tworzeniu instytucji demokratycznych.

W 1850 r., gdy Prusy pozostawiły powstańców ze Szlezwika-Holsztynu samym sobie w walce z Danią, książę Krystian August zaproponował wstrzymanie walk i kapitulację. Liczył, że w ten sposób odwróci grożącą mu burzę, nic to jednak nie dało: rząd duński zajął jego wspaniały pałac na wyspie Als [zamek Augustenborg], położył areszt na jego majątku, a sam Krystian August został zmuszony do udania się na wygnanie (1851 r.). Wkrótce potem, na mocy traktatu londyńskiego podpisanego 8 maja 1852 r. z inspiracji Rosji, księstwa Szlezwika i Holsztynu uznano za połączone z koroną duńską, wyznaczając na przyszłego króla Chrystiana z Glücksburga. Pozbawiony wszelkich praw książę Krystian z Augustenburga zaprotestował, lecz na próżno.

Osiadł na Śląsku, gdzie zakupił dobra w Przemkowie; na scenie politycznej pojawił się ponownie – choć na krótko – w 1863 r., gdy na tron Danii wstąpił Chrystian IX. Ponowił swe roszczenia do władania księstwami i odwołał się do Sejmu Związkowego we Frankfurcie. Sejm Związku Niemieckiego rzeczywiście podjął interwencję, lecz tuż po nim do akcji wkroczyły Prusy i Austria w imię traktatu londyńskiego. Wiadomo, jak zakończyła się owa wojna [1864 r.], podjęta przez Prusy pod pretekstem wyzwolenia księstw z rąk ciemiężycieli: Prusy zatrzymały je prawem podboju, a nazwisko księcia Augustenburga, wokół którego toczyło się tak wiele negocjacji dyplomatycznych i sporów Sejmu z Prusami i Austrią, zostało ostatecznie odsunięte na boczny tor.

Książę Krystian August miał z małżeństwa z Luizą Zofią Danneskiold-Samsøe kilkoro dzieci, z których najstarszy syn, FRYDERYK KRYSTIAN AUGUST [Fryderyk VIII], urodzony w 1829 r., poślubił w 1856 r. Adelajdę z Hohenlohe-Langenburga**.

*Matką Chrystiana Augusta była duńska księżniczka Luiza Augusta (oficjalnie córka króla Chrystiana VII, choć powszechnie uznawana za córkę królewskiego lekarza i reformatora Johanna Friedricha Struenseego) – przyp. tłumacza.

**Wspomniany najstarszy syn Fryderyk to ojciec niemieckiej cesarzowej Augusty Wiktorii – przyp. tłumacza.