Fragment książki

Przemków, pow. szprotawski. Obrzeża -> Bagna Szprotawskiego (Sprottebruch) były zamieszkane już w epoce kamienia i brązu. Na południe od bagna, przy -> „Dolnej Drodze” (Niedere Straße), znajdowało się odgałęzienie w stronę Głogowa i Poznania, przy którym w XIII wieku powstał słowiański targ, przeniesiony na prawo niemieckie przez księcia Przemka ze Szprotawy i Ścinawy († 1289). Prawdopodobnie to bracia księcia Przemka nazwali nowe miasto dla upamiętnienia zmarłego brata (pierwsza wzmianka jako civitas ok. 1305 r.). Główna ulica przelotowa została lejkowato rozszerzona w stronę rynku. Przemków pozostał nieufortyfikowany. Pierwotny obszar miejski (Weichbild) Przemkowa obejmował dziesięć wsi i wszedł (prawdopodobnie w XV w.) w skład okręgu miejskiego Szprotawy. W 1387 r. wymienione zostały w Przemkowie cztery cechy rzemieślnicze; prawo warzenia piwa posiadały 63 gospodarstwa (Bierhöfe). W 1561 r. Przemków otrzymał prawo do targu środowego i dwóch jarmarków rocznych. – Przemków był siedzibą dużego majątku ziemskiego, którego właścicielami od co najmniej 1391 do 1631 r. były linie rodu von Rechenberg (-> Kliczków, -> Borowina, -> Siedlisko), które w 1596 r. zakupiły od cesarza Rudolfa II Górne Królewskie Wrzosowiska wraz z Piotrowicami. W XVIII w. właścicielami Przemkowa byli hrabiowie von Redern z -> Małomic (1737–1752) oraz hrabia von Reuß (1752–1781). W 1853 r. baronowa von Block-Bibran sprzedała Przemków księciu Szlezwika-Holsztynu Krystianowi Augustowi († 1869), który m.in. osuszył Bagno Szprotawskie. Wraz z jego wnukiem, księciem Ernestem-Güntherem († w Przemkowie 22.02.1921) i jego kuzynem, księciem Albertem († w Przemkowie 27.04.1931), linia ta wygasła. Następcą fideikomisarnym przemkowskiego majątku ziemskiego był w latach 1931–45 następca tronu Wilhelm Pruski z -> Oleśnicy; większa część Przemkowskich Wrzosowisk (8202 ha) przeszła po 1925 r. za pośrednictwem miasta Bolesławiec na własność przemysłowca tytoniowego Reemtsmy. – Córka księcia Fryderyka ze Szlezwika-Holsztynu († 1880) z Przemkowa, księżniczka Augusta Wiktoria (1858–1921), poślubiła 27.02.1881 r. późniejszego cesarza Wilhelma II. Dzięki temu wizyty cesarskie i książęce w małym wrzosowym miasteczku (Heidestädtchen) w latach 1890–1910 tchnęły w nie wiele życia. Książę Ernest-Günther zlecił budowniczemu von Ihne wzniesienie w latach 1894–97 nowego zamku w formach wczesnorenesansowych (spłonął w 1945 r.). – Okolica Przemkowa była bogata w rudę darniową, którą w średniowieczu wytapiano w kuźnicach na Młynowie (Lauterbach), Łężcach (Langen) itd. Z nich w 1794 i 1895 r. wyrosły dwie huty żelaza przemkowskiego majątku ziemskiego, które około 1925 r. zatrudniały ponad 1000 robotników. Przemków liczył w 1939 r. 4860 mieszkańców (1787: 819, 1825: 1115, gmina zamkowa 129, 1905: 2850). W 1945 r. Przemków utracił początkowo prawa miejskie, jednak w wyniku rozbudowy przemysłu metalowego w 1954 r. został osiedlem typu miejskiego, a w 1959 r. ponownie podniesiony do rangi miasta. 1961: 4459, 1970: 5055 mieszkańców. (I) St

Przypisy:

LV 119, tom (3), s. 107–26. – LV 613, tom 2, s. 43–45. – R. Ewald, Historia Przemkowa (D. Gesch. P.s), Przemków 1923–25. – LV 233, s. 852 i następne. – F. Matuszkiewicz, Z przeszłości Przemkowa (Aus P.s Vergangenheit), w: F. Matuszkiewicz, G. Steller, Nasza Mała Ojczyzna Żagańsko-Szprotawska (Unsere Sagan-Sprottauer Heimat), Kolonia 1956, s. 17–41. – LV 615, s. 48 i następne. – Żagańsko-Szprotawskie Listy Ojczyźniane (Sagan-Sprottauer Heimatbriefe) 1965, nr 5; 1968, nr 2 i 6. – K. Handke, G. Steller, Opis śląskich powiatów Żagań i Szprotawa (Beschreibung d. schles. Krr. Sagan u. Sprottau), Lippstadt 1968, s. 308, 316 [Plan Przemkowa z 1750 r.]. – LV 234, tom 2, s. 651. – S. Skibiński, Przemków (P.), w: LV 360, tom 2, s. 333–42.