Projekt ustawy dotyczący odszkodowania dla książęcego domu szlezwicko-holsztyńskiego

Berlin, 22 marca.

Projekt ustawy dotyczący odszkodowania dla książęcego domu szlezwicko-holsztyńskiego

ma następujące brzmienie:

§ 1. Książęcemu domowi szlezwicko-holsztyńskiemu przyznaje się, na warunkach określonych w załączniku, odszkodowanie (rekompensatę), na które składają się:
1. zamek Augustenburg na wyspie Alsen [Als],
2. prawa państwa do zamku miejskiego w Sonderburgu [Sønderborgu], w szczególności do znajdującej się w nim kaplicy wraz z książęcą kryptą rodzinną,
3. płatna z góry w ratach kwartalnych od 1 kwietnia 1885 r. renta roczna w wysokości 300 000 marek.

§ 2. Renta roczna (§ 1 pkt 3) zostanie na rok budżetowy 1885/86 pokryta z najłatwiej dostępnych środków państwowych, a na przyszłość przejęta do budżetu państwa. Przeniesienie własności zamku Augustenburg nastąpi na warunkach określonych przez rząd państwowy.

§ 3. Wykonanie niniejszej ustawy powierza się ministrom: rolnictwa, domen i lasów, sprawiedliwości oraz finansów.

Do projektu ustawy dołączono następujący załącznik:

I. Z odszkodowania przyznanego książęcemu domowi szlezwicko-holsztyńskiemu, a mianowicie:
1. zamku Augustenburg na wyspie Alsen,
2. praw państwa do zamku miejskiego w Sonderburgu, a w szczególności do mieszczącej się w nim kaplicy z książęcą kryptą rodzinną,
3. renty rocznej w wysokości 300 000 marek, jak również z posiadłości ziemskich wraz z przynależnościami należących do domu książęcego, a położonych w granicach terytorium państwa pruskiego – ustanawia się na rzecz potomków zmarłego 11 marca 1869 r. księcia Chrystiana Augusta ze Szlezwika-Holsztynu-Sonderburga-Augustenburga prywatny fideikomis rodzinny [ordynację] książęcego domu szlezwicko-holsztyńskiego. Fideikomis ten ma być dziedziczony w prawej męskiej linii zrodzonej z małżeństw równych stanem, według porządku linearnego i prawa pierworództwa (primogenitury), a zgodnie z postanowieniami mającego powstać statutu – ma być niezbywalny i nieobciążalny zastawem. Jego Wysokość książę Ernest Günther ze Szlezwika-Holsztynu (względnie powołany w jego miejsce najbliższy agnat) podejmie w ciągu roku od wejścia w życie ustawy odszkodowawczej niezbędne kroki w celu prawomocnego ukonstytuowania fideikomisu zgodnie z niniejszymi postanowieniami i przedłoży Jego Cesarskiej i Królewskiej Mości mający powstać statut do monarszego zatwierdzenia.

II. Statut fideikomisu wskaże organ, który będzie sprawować nadzór nad tworzonym fideikomisem. Dla fideikomisu miarodajne będą przepisy prawne obowiązujące w siedzibie tego organu. Ustanowienie fideikomisu oraz wpisy do księgi wieczystej są wolne od opłat stemplowych i kosztów sądowych.

III. Wykazana powyżej w pkt I ppkt 3 renta w kwocie 150 000 marek stanowi niezmienną część fideikomisu. Pozostała kwota 150 000 marek podlega na wniosek każdorazowego ordynata (posiadacza fideikomisu) spłacie kapitałowej przy stopie 4% o tyle, o ile równowartość tej kwoty zostanie w sposób uznany przez rząd za wystarczający zabezpieczona w substancji fideikomisu lub przeznaczona na spłatę długów obciążających fideikomis. Wypłata kwoty kapitałowej nie może być żądana przed upływem pół roku od dnia wydania decyzji pozytywnie rozpatrującej wniosek.

IV. Niezmienna renta w wysokości 150 000 marek (zgodnie z pkt III akapit 1) powraca do skarbu państwa z chwilą wygaśnięcia uprawnionej do dziedziczenia linii męskiej. Szczegółowe zasady ewentualnego przepadku (powrotu do państwa) pozostałych składników odszkodowania (pkt I ppkt 1–3) określi statut (pkt I akapit 2).

Z przedłożonego projektu przytaczamy ponadto dosłowne brzmienie pisma stanowiącego punkt wyjścia dla tej regulacji, które książę Ernest Günther wspólnie z księciem Chrystianem ze Szlezwika-Holsztynu skierowali 18 maja 1884 r. do Cesarza [Wilhelma I]:

„Zanim Wasza Cesarska Mość wyraził zgodę na zaręczyny Swego Wnuka, Jego Królewskiej Wysokości Księcia Wilhelma, z Jej Wysokością Księżniczką Wiktorią Augustą ze Szlezwika-Holsztynu, raczył Najjaśniejszy Pan wyrazić życzenie, aby ojciec Księżniczki, Książę Fryderyk ze Szlezwika-Holsztynu, mając na uwadze dawniejsze wydarzenia w Księstwach, dołożył starań w celu wyjaśnienia i utwierdzenia stosunku swojego i swego rodu do Korony Pruskiej w taki sposób, by z żadnej strony nie mogło dojść do jakiegokolwiek zachwiania tych relacji.

Książę Fryderyk był gotów uczynić zadość temu życzeniu i w piśmie przeznaczonym dla Jego Cesarskiej Wysokości Następcy Tronu złożył następujące oświadczenie:

«Gdyby Szlezwik-Holsztyn, jak przed 16 laty, znajdował się pod obcym panowaniem, a w toku wypadków dziejowych nie przypadł Prusom i tym samym Niemcom – nic nie powstrzymałoby mnie przed dążeniem wszelkimi dozwolonymi środkami do oderwania go i zjednoczenia z Niemcami. Kraj ten należy jednak obecnie – co uznane jest prawem narodów i złączone nierozerwalnym węzłem, jako część Prus – do Rzeszy Niemieckiej, a potęga Jego Cesarskiej i Królewskiej Mości tę przynależność gwarantuje. Wszelkie moje dążenia wykraczające poza ten cel zawsze podporządkowywałem idei narodowej. Tym mniej w przyszłości, gdy – jak ufamy – połączy nas jeszcze ściślejszy węzeł rodzinny, mógłbym usprawiedliwić przed własnym sumieniem próby osiągnięcia tego, czego wówczas nie zdołano zdobyć, z narażeniem dobra i spokoju Prus oraz Cesarstwa Niemieckiego, stając do nich w opozycji».

Wkrótce po złożeniu tego oświadczenia, zanim jeszcze zdołał przekazać je osobiście do rąk Waszej Cesarskiej Mości, Książę został odwołany z tego świata, pozostawiając tym samym sprawę formalnie niezałatwioną.

Wasza Cesarska Mość raczył jednak przed ślubem Jego Królewskiej Wysokości Księcia Wilhelma – wobec powzięcia wiadomości o treści oświadczenia złożonego przez śp. Księcia Fryderyka – wyrazić oczekiwanie, że ja, Książę Ernest Günther, po dojściu do pełnoletności, oraz ja, Książę Chrystian, jako najbliższy agnat, uznamy powyższe oświadczenie zmarłego Księcia, naszego Ojca i Brata, za własne. Jako że chwila osiągnięcia pełnoletności przeze mnie, Księcia Günthera, jest już bliska, uznajemy, iż nadszedł moment, w którym winniśmy odpowiedzieć na oczekiwanie Waszej Cesarskiej Mości. Czynimy niniejszym oświadczenie złożone przez naszego spoczywającego w Bogu Ojca i Brata naszym własnym, prosząc, aby Wasza Cesarska Mość raczył je za takowe uznać i przyjąć. Uznajemy tym samym – ja, Książę Ernest Günther, jako następca mojego zmarłego Ojca we wszystkich jego prawach, oraz ja, Książę Chrystian, jako dotychczasowy opiekun prawny Księcia Ernesta Günthera i zarazem najbliższy agnat w książęcym domu – dla nas samych i naszych spadkobierców państwową i prawnomiędzynarodową przynależność Szlezwika-Holsztynu do państwa pruskiego, zrzekając się chętnie i dobrowolnie wszelkich praw roszczonych dawniej przez dom Szlezwik-Holsztyn-Augustenburg do Księstw Szlezwika i Holsztynu na rzecz Jego Cesarskiej Mości, Króla Prus i Jego Następców. Wierzymy bowiem, że w ten sposób najlepiej służymy urzeczywistnieniu idei narodowej: niepodzielnej i nierozerwalnej jedności Księstw z Niemcami, którą nasz dom, nawet dochodząc własnych praw, zawsze uważał za cel pierwszy i najwyższy.

Opór stawiany niegdyś przez Księcia Fryderyka, a wcześniej przez dom książęcy wobec duńskiego bezprawia w imię realizacji tej idei, jak również obrona jego statusu prawnego w Księstwach – starania, które znalazły swój ostateczny kres wraz ze zjednoczeniem tych ziem z Prusami – stały się dla domu książęcego przyczyną ogromnych strat majątkowych.

Przypomnieć należy, że Książę Chrystian August ze Szlezwika-Holsztynu w wyniku przymusowego położenia, w jakim postawił go rząd duński, został w 1852 roku zmuszony do zrzeczenia się dawnych dóbr rodowych na stałym lądzie Szlezwika oraz na wyspie Alsen w zamian za rekompensatę («Widerlage») nieodpowiadającą rzeczywistej wartości tych włości, a konieczność późniejszego ponownego lokowania otrzymanych w ten sposób funduszy doprowadziła z biegiem czasu do dalszych strat.

Z tego historycznego biegu zdarzeń czerpiemy śmiałość zbliżyć się do Waszej Cesarskiej Mości z uniżoną prośbą: aby Korona Pruska zechciała zawrzeć z domem książęcym – celem wynagrodzenia strat majątkowych poniesionych wskutek wydarzeń politycznych – porozumienie analogiczne do tych, jakie zawierała w przeszłości z innymi rodami panującymi.”