Archiwum Prasowe1 lutego 1931
Wiadomość z dnia 01.02.1931
Wykaz przemkowskich stowarzyszeń.
Przemkowskie stowarzyszenia.
Życie społeczne w danej miejscowości zależy w dużej mierze od istnienia i działalności stowarzyszeń, które prawie bez wyjątku, obok celów szczególnych, kultywują także towarzyskość. Oddziaływały one na handel i wprowadzanie zmian. W dawnych czasach stowarzyszenia w dużej mierze ograniczały się do starych cechów rzemieślników (gildie, itp.). Najstarszym stowarzyszeniem jest bractwo kurkowe, które zostało założone w roku 1702, drugim najstarszym stowarzyszeniem jest męskie koło śpiewacze, które zostało założone w 1848 roku w celu kultywowania niemieckich pieśni. W Przemkowie, o ile mogliśmy to ustalić, obecnie zarejestrowanych jest przez policję 43 stowarzyszenia a mianowicie: Robotniczy Klub Gimnastyczny i Sportowy - Robotniczy Komitet Opieki Społecznej – Stowarzyszenie Biochemiczne – Narodowo-Niemiecki Związek Pomocy – Ewangelickie Stowarzyszenie Mężczyzn i Stowarzyszenie Młodzieżowe – Ewangelickie Stowarzyszenie Robotników - Ochotnicza Straż Pożarna – Ochotnicza Kolumna Sanitarna Czerwonego Krzyża – Stowarzyszenie Czeladnicze – Chór Mieszany – Związek Zawodowy Konstruktorów Maszyn i Metalowców – Stowarzyszenie Właścicieli Domów i Gruntów – Związek Młodzieży – Katolickie Stowarzyszenie Handlowe Śląsk – Katolicki Klub Męski – Stowarzyszenie Strzeleckie Małokalibrowe „Darz Bór” – Stowarzyszenie Hodowców Małych Zwierząt – Stowarzyszenie Rolnicze – Męskie Koło Śpiewacze Huta Henryki – Męskie Koło Śpiewacze Przemków – Klub Wojskowy Przemków – Klub Wojskowy Huta Henryki – Stowarzyszenie Ochrony Najemców – Stowarzyszenie Lokalne Robotników Fabryki i Pracowników Fizycznych – Klub Cyklistów „Szarotka” – Klub Cyklistów „Solidarność” – Klub Cyklistów „Jedność” – Klub Cyklistów „Błyskawica” – Rezerwy Sztandaru Rzeszy Czarno – Czerwono – Złotego – Bractwo Kurkowe – Klub Pływacki – Stowarzyszenie Stenografów Systemu Stolze – Schrey – Socjaldemokratyczny Klub Wyborczy – Klub Sportowy – Klub Gimnastyczny – Stowarzyszenie Działkowców – Stowarzyszenie Myśliwych Śląska – Stowarzyszenie Rzeszy Na Rzecz Ochrony – Robotniczy Komitet Opieki Społecznej – Poza tym istnieją tutaj jeszcze różne gildie rzemieślnicze i miejscowe oddziały stowarzyszeń, np. Stalowe Hełmy (niemiecka organizacja paramilitarna w okresie międzywojennym – przyp. tłumacza), NSDAP (niemiecka partia nazistowska – przyp. tłumacza), KPD (niemiecka partia komunistyczna – przyp. tłumacza) itd.
Wszystkie jeszcze istniejące stowarzyszenia starają się wypełniać swoje narzucone zadania, szereg z nich ma cele społeczne, kulturalne i wychowawcze oraz są szczególnie aktywne na arenie publicznej. – Chcielibyśmy o niektórych z tych stowarzyszeń, na tyle, na ile na ich temat mogliśmy niniejszym otrzymać materiały, w skrócie jeszcze bardziej szczegółowo opowiedzieć.
Bractwo kurkowe.
Istniejące jeszcze dokumenty potwierdzają istnienie bractwa kurkowego już w 1702 roku. Zoistało ono założone przez hrabiego Grzegorza Krzysztofa Proskau, ówczesnego, przemkowskiego właściciela ziemskiego, w celu wspierania lojalnego obywatelstwa i miłości ojczyzny. Według dokumentu z 16 września 1705 roku hrabia Proskau uwalniał ówczesnego króla strzelców od wówczas ciążącej służby dworskiej i pańszczyzny. Istnieje również dokument z 1723 roku dotyczący pewnego przywileju, który znajduje się w przechowywanym w archiwum miejskim kufrze bractwa kurkowego. W ratuszu przechowywane są także jeszcze różne antyki bractwa kurkowego np. trzy sztandary, kufer, dwa ocynkowane kufle do piwa i jeden zdobiony. Następnie gildia jest w posiadaniu różnych kosztowności, które ufundowane zostały dla niej z różnych stron przy specjalnych okazjach. Zawieszka wielkiego srebrnego łańcucha pochodzi od założyciela gildii hrabiego Krzysztofa Proskau z roku 1704 a inne zawieszki i monety pochodzą głównie z 18 wieku. Z okazji jubileuszy gildii otrzymywała ona różne odznaczenia. Z okazji 200 rocznicy istnienia w roku 1902 cesarz przyznał jej orła bractwa kurkowego, książę Szlezwika – Holsztynu Ernest Günther jeden złoty i dwa srebrne medale ze swoim wizerunkiem. Nagrodą honorową gildii była wspaniała butla z kruszonem. W roku 1851 gildia otrzymała sztandar od pruskiej królowej Elżbiety. Z okazji 50 jubileuszu tego sztandaru w dniu 25 sierpnia 1901 roku cesarzowa ufundowała wstęgę sztandaru i gwóźdź na sztandar. Poprzez wielką uroczystość świętowano 225 lecie istnienia gildii w dniu 26 czerwca 1927 roku w której żywo uczestniczyło całe mieszczaństwo, podobnie jak 14 gildii federacji bractw kurkowych Dolnego Śląska. Na początku 18 wieku dzięki pomocy majątku ziemskiego powstała na dworskim terenie strzelnica, na wzgórzu na południu miasta, naszej dzisiejszej Górze Strzeleckiej. Strzelnica ta jeszcze około roku 1820 była prostym domem z drewna z drewnianymi okiennicami i przypominała bardziej stodołę. Uroczystość wyboru króla kurkowego odbywała się dlatego po zawodach strzeleckich regularnie na Rynku. W 1856 roku stara strzelnica spłonęła, przy czym razem spłonęły tarcze króla kurkowego, które po części były średniowiecznymi dziełami sztuki. W dniu 22 sierpnia 1859 roku wmurowano kamień węgielny pod nową strzelnicę a w roku 1860 ostatecznie rozbudowano. Ówczesna budowla kosztowała 2300 talarów. W 1925 roku w miejscu dwóch starych stanowisk strzeleckich stworzono 7 nowych stanowisk według najnowocześniejszych kryteriów a tym samym nastąpiła znacząca poprawa całego obiektu. Kolejnym nabytkiem jest rozpoczęta w 1928 roku budowa wielkiej zadaszonej platformy muzycznej w kształcie muszli, która obecnie jest ozdobą Góry Strzeleckiej. Gildia liczy obecnie 93 członków w tym 3 członków honorowych. Zarządzaniem gospody zajmuje się od sześciu lat pan Otto Bauer.
Klub gimnastyczny t.z.
W roku 1885 panowie burmistrz Wackwitz i lekarz ogólny doktor Scharfenberg zaapelowali o założenie klubu gimnastycznego do którego przystąpiło 31 mężczyzn. Klub został założony. Z ówczesnych założycieli do klubu należą jeszcze tylko pan handlowiec Krause i radca budowlany Sindermann. Różne trudności, które hamowały prawidłowy rozwój klubu, przeciwstawiały się jemu na początku, a także życie gimnastyczne nie chciało się rozwijać zgodnie z oczekiwaniami, dopiero gdy w roku 1893 nauczyciel Rother a później mistrz budowlany C.O. Hoffmann objęli stanowisko głównego trenera, klub rozkwitł energicznie. W roku 1898 mistrz zegarmistrzowski Braunsburger i ślusarz Dehmel zajęli się energiczniej klubem, co dało mu nowe, ożywione życie. W dniu 3 maja 1898 roku nastąpiło założenie oddziału wychowanków. W dniu 5 sierpnia 1898 roku klub został przyjęty do dolnośląsko – łużyckiego okręgu klubów gimnastycznych i tym samym do dużej struktury niemieckiej gimnastyki. W roku 1901 wystarano się o sztandar klubu i go poświęcono. W roku 1903 wybudowano własną salę gimnastyczną i założono przyległe boisko do gimnastyki. Podczas I Wojny Światowej klub stracił 22 członków, na których cześć w dniu 11 maja 1930 roku w sali gimnastycznej umieszczona została tablica pamiątkowa. Większe święta i występy dawały dowód ciężkiej pracy. Oprócz swojego wydziału męskiego i kobiecego klub utrzymuje wydział męskiej młodzieży i wydział uczniów i podobnie żeńskiej młodzieży i wydział uczennic. Celem klubu jest danie możliwości i instrukcji do wykonywania regularnych ćwiczeń gimnastycznych, jako środka do fizycznego i moralnego wzmocnienia, a także utrzymania niemieckiej świadomości narodowej i postaw patriotycznych. Wszystkie aspiracje polityczne i partyjne są wykluczone.
Męskie koło śpiewacze Przemków.
Właśnie wtedy, gdy w roku 1848 przez ziemie pruskie przetaczały się rewolucyjne burze i przy tym także nie oszczędziły naszej miejscowości, nastąpiło założenie tutejszego, męskiego koła śpiewaczego, aby kultywować niemiecką pieśń. Jest to zatem drugie najstarsze stowarzyszenie w mieście. Oczywiście nikt już nie żyje z dawnych założycieli, zwłaszcza mając na myśli wcześniejszych dyrygentów chóru kantora Baumgartena, kantora Karscha i nauczyciela Außnera, którzy dyrygowali przez wiele lat; obecnym dyrygentem chóru jest nauczyciel Thäsler. Stowarzyszenie liczy obecnie 83 członków (w tym 4 członków honorowych) i jest w posiadaniu dwóch sztandarów, pierwszy pochodzi z roku 1865, drugi natomiast poświęcony został w dniu 22 sierpnia 1926. Należy ono do Dolnośląskiego Stowarzyszenia Śpiewaczego, które ono pomogło założyć w roku 1864, a tym samym do Niemieckiego Stowarzyszenia Śpiewaczego. W ostatnim święcie Niemieckiego Stowarzyszenia Śpiewaczego w Wiedniu uczestniczyło 12 członków klubu ze sztandarem. 17 członków należy do koła już od ponad 25 lat a jeden z nich już 56 lat. W roku 1873 klub obchodził swoją 25 uroczystość z okazji rocznicy założenia a w roku 1898 uroczystość 50-lecia istnienia. Szczególnie wspaniałym świętem była obchodzona w dniach 18 i 19 sierpnia 1928 roku uroczystość 80-lecia założenia klubu. Wzięli w nim liczny udział stowarzyszenia miejscowe i pewna liczba stowarzyszeń zamiejscowych klubów śpiewaczych. Pan starosta Kranold przekazał dla klubu ufundowaną przez ministra nauki, sztuki i edukacji srebrną plakietkę, przewodniczący Dolnośląskiego Stowarzyszenia Śpiewaczego Triebs-Liegnitz wręczył dyplom honorowy Niemieckiego Stowarzyszenia Śpiewaczego, a najstarsi członkowie klubu zostało szczególnie uhonorowanych. Klub otrzymał gratulacje z najróżniejszych stron.
Klub wojskowy.
Klub został założony w dniu 15 września 1873 roku z liczbą 80 członków jako „Przemkowski Klub Pogrzebów Wojskowych” a od dnia 18 października 1908 roku nosi nazwę „Klub Wojskowy Przemków”. Celem klubu obok kultywowania wiernego braterstwa i postaw narodowych jest również świętowanie patriotycznych rocznic, towarzyszenie w pogrzebach zmarłych towarzyszy broni i udzielanie zapomóg dla najbliższych członków rodziny zmarłego na pokrycie kosztów pogrzebu. Należy on do Związku Kombatantów Szprotawy i dzięki temu do Niemieckiego Związku Kombatantów. Z współzałożycieli stowarzyszenia żyją jeszcze: Theodor Lubrich – Karpie, 86 lat, August Walter – Przemków, 83 lata i Wilhelm Pohl – Piotrowice, 81 lat. Pierwszy z wymienionych jest weteranem z wojny z lat 1866 i 1870/71, dwaj pozostali z wojny z lat 1870/71. Stowarzyszenie jest w posiadaniu dwóch sztandarów. 50 rocznica założenia klubu obchodzona była na większą skalę w dniu 8 lipca 1923 roku w połączeniu z generalnym apelem Związku Kombatantów Powiatu. – Poległym w wojnach z lat 1866 i 1870/71 towarzyszom broni w roku 1888 został postawiony pomnik na Rynku. Aby uczcić towarzyszy broni poległych w I Wojnie Światowej, przy wjeździe do miasta przy ulicy Szprotawskiej wzniesiono długo przygotowywany pomnik, który został poświęcony podczas uroczystego święta w dniu 28 września 1930 roku. Składa się on z 6,5 metrowej, granitowej kolumny, posadowionej na schodkowej podbudowie, a na kolumnie unosi się orzeł o wysokości 1,85 metra. Oprócz różnych dokumentów w podstawie zamurowana została księga zawierająca nazwiska 126 poległych na wojnie bohaterów. Stowarzyszenie liczy obecnie 223 członków.
Ochotnicza Kolumna Sanitarna Czerwonego Krzyża.
Wielkie zadania, które mają do wykonania kolumny sanitarne, są w większości dobrze znane i są powszechnie uznawane przez społeczeństwo. Mieszkańcy naszego miasta często wdzięczni byli za działania tutejszej Ochotniczej Kolumny Sanitarnej Czerwonego Krzyża. Kolumna sanitarna zawsze była pod rękę tam, gdzie zdarzały się wypadki, które powinny być zabezpieczone a ich stałą chęć pomocy można było zbawiennie zauważyć także przy większych wydarzeniach. Kolumna uważa po za tym za swoje specjalne zadanie, szkolenie ludzi w zakresie pielęgnacji chorych i pierwszej pomocy w razie nieszczęśliwych wypadków w szczególnych okresach. Techniczne kierownictwo kolumn piastują panowie doktor medycynę Tlach i doktor medycynę Weber. Kolumna została założona w roku 1899 przez wcześniej pracującego tutaj doktora Scharfenberga. – Jeszcze dzisiaj w kolumnie pracuje trzech współzałożycieli stowarzyszenia. Liczy ono obecnie 31 aktywnych członków. W dniu 1 lipca 1929 roku kolumna mogła podczas udanej uroczystości obchodzić swoją 30 rocznicę istnienia, w której mieszczaństwo wzięło aktywny udział. Kolumna należy do regionalnego stowarzyszenia Czerwonego Krzyża z siedzibą we Wrocławiu.
Ochotnicza Straż Pożarna.
Ochotnicza Straż Pożarna jest bardzo ważnym stowarzyszeniem służącym ogólnemu dobrobytowi i ochronie mienia przed szkodami pożarowymi. Zgodnie ze swoim motto: „Na chwałę Boga i ochronę bliźniego” zawsze pracowała w wiernym wypełnianiu swoich obowiązków także w najtrudniejszych czasach. Straż pożarna została tutaj założona w dniu 2 stycznia 1901 roku a mianowicie przy aktywnym udziale ówczesnego burmistrza Hamanna. Do staży, jako aktywni członkowie, weszło wówczas 56 obywateli Przemkowa. Później, jako członków biernych, przyjętych zostało około 80 osób. Podczas 25 rocznicy istnienia Straży odznaczonych zostało 14 członków za 25 lecie wiernej służby. Od samego początku Straż Pożarna miała wiele okazji do wykonywania powierzonych jej zadań, zwłaszcza podczas wielkiego pożaru lasu w 1904 roku. Obecnie do Straży Pożarnej należy 53 aktywnych i ponad 100 biernych członków. Wyposażenie Straży Pożarnej jest dobre. Ma ona do dyspozycji: 1 motopompa, 2 pompy ręczne, 1 drabina Magirusa i ponad 800 metrów węży wodnych i różny sprzęt mniejszy. W tym roku Straż Pożarna mogła wspominać 30-lecie istnienia. Wspomnijmy tutaj współzałożyciela doktora Scharfenbergera, Sindermanna i Wernera tak samo, jak czynnych jeszcze w Straży Pożarnej Zeidlera, Lange, Schwana, Riecke, Sporna, Kahla, A. Röhra, Helmicha, Hielschera, Spechta, Trogischa i Wilhelma.
Katolicki Klub Męski.
Katolicki Klub Męski założony został w roku 1903 przez sprawującego wówczas tutaj swój urząd proboszcza Maslocha wespół z panem ś.p. mistrzem kominiarskim Körnerem, ś.p. inspektorem Welzelem, ś.p. inspektorem ds. hodowli koni Augustem Heimannem i ś.p. nauczycielem w stanie spoczynku Hielicherem w celu wspierania duchowych i materialnych zainteresowań swoich członków poprzez kultywowanie poczucia religijnego i obywatelskiego. Do stowarzyszenia wstąpiło natychmiast 71 członków. Już w dniu 15 lipca 1906 roku stowarzyszenie poświęciło uroczyście swój sztandar. Obchody 25-lecia istnienia obchodzono na dużą skalę z udziałem wszystkich lokalnych stowarzyszeń. W jubileuszu tym wziął między innymi także udział założyciel stowarzyszenia, proboszcz Masloch, urzędujący obecnie w Bardzie; tak samo jego wysokość książę Albert a także jej wysokość księżna uhonorowały uroczystość swoją wizytą. Stowarzyszenie liczy obecnie 80 członków.
Ewangelickie Stowarzyszenie Robotników.
W dniu 21 maja 1911 roku 21 ewangelików (robotników i przyjaciół klasy robotniczej) ze wspólnym pomysłem przystąpiło tutaj do powołania do życia Ewangelickiego Stowarzyszenia Robotników, takiego, jakie istnieją w wielu miejscowościach naszej ojczyzny. Jego celem jest wpływanie na prawne i ekonomiczno-socjalne warunki na korzyść klasy robotniczej oraz troskę o interesy niemiecko –narodowe i ewangelicko – kościelne. I Wojna Światowa wyprowadziła na front połowę członków stowarzyszenia, pięciu z nich nie powróciło. W 1921 roku wystarano się o sztandar stowarzyszenia, który uroczyście poświęcono w dniu 18 lipca 1921 roku. Uroczystość powiązana była z uroczystością stowarzyszenia okręgu. W dniach 21 – 27 września 1924 stowarzyszenie z powodzeniem zorganizowało kurs dla mówców z udziałem 28 uczestników z okręgu. W uroczystości stowarzyszenia okręgu w czerwcu 1928 roku wziął udział generalny superintendent parafii Legnicy profesor doktor D. Schian z Wrocławia. Stowarzyszenie liczy obecnie 475 członków.
Stowarzyszenie Biochemiczne.
Stowarzyszenie Biochemiczne Przemkowa i Okolic z.T. postawiło sobie za zadanie przyczynienie się do polepszenia opieki społecznej na podstawie założonej przez doktora medycyny Schüßlera nauki o składnikach mineralnych. Instruuje swoich członków w odbywających się co miesiąc wykładach prowadzonych przez kompetentnych prelegentów stowarzyszenia na temat leczenia różnych chorób za pomocą naturalnych i biochemicznych środków leczniczych, wydawanych im podczas cotygodniowych bezpłatnych porad odbywanych raz w tygodniu przez doświadczonych konsultantów i przekazuje środki biochemiczne dla swoich członków po cenie kosztów własnych. Stowarzyszenie nie twierdzi, że leczy wszystkie rodzaje chorób, ponieważ lekarz nie powinien i nie może być wyeliminowany przy wszystkich objawach chorób, ale zastosowana przez stowarzyszenie metoda medycyny naturalnej ma przecież znaczenie. O stopniu, w jakim stowarzyszenie zostało tutaj dobrze przyjęte w tak krótkim okresie swojego istnienia, niech świadczy fakt, że stowarzyszenie założone w dniu 23 września 1927 roku przy 22 członkach liczy obecnie 309 członków. Liczba konsultacji w ubiegłym roku wyniosła 1383.
Klub Sportowy.
Stowarzyszenie to, którego celem jest kultywowanie gier sportowych na powierzchniach trawiastych i lekkiej atletyki, wyłonił się z wydziału piłki nożnej tutejszego klubu gimnastycznego w dniu 20 sierpnia 1920 roku. Utkany przez pannę Gantke proporzec klubu został poświęcony w dniu 12 czerwca 1927 roku. Protektorem stowarzyszenia jest książę Szlezwika – Holsztynu Albert. W roku 1926 i 1927 przy dużym wysiłku i wysokich kosztach założone zostało na książęcym terenie na Górze Strzeleckiej na niegościnnym, kamiennym rumowisku piękne boisko do gry. Teren ten został wydzierżawiony na wiele lat od bractwa kurkowego, które w dzierżawie ma Górę Strzelecką. Boisko 70 na 100 metrów, z bieżniami, nasypami itd. obejmuje około 12 000 metrów kwadratowych. Księżna wniosła znaczący wkład w budowę boiska. Stowarzyszenie liczy obecnie 105 członków. Aby piłka nożna stała się popularna, klub dwukrotnie zaangażował mistrza południowo – wschodnich Niemiec, klub sportowy Breslau 08 (Wrocław 08), który rozegrał tutaj w Przemkowie mecz przeciwko mistrzowi Dolnych Łużyc i drużynie reprezentującej okręg legnicki.
Wspólne Stowarzyszenie Czeladnicze.
Początki Wspólnego Stowarzyszenia Czeladników Przemkowa sięgają czasów bractw czeladników około lat 1820 -1825; te ostatnie były ściśle zorganizowane, a głównym ich celem było wspieranie potrzebujących kolegów. Mając to na uwadze, dla tutejszych bractw utworzono salę szpitalną wyposażoną w łóżka itd. Na spotkaniu zarządów bractw w kwietniu 1885 roku założono Wspólne Stowarzyszenie Czeladników Przemkowa. Ze współzałożycieli żyją jeszcze obecnie panowie mistrz bednarski Gustaw Bayer i mistrz stolarski Hugo Thiem; z okazji 40-to lecia stowarzyszenia mianowani zostali członkami honorowymi. Pan mistrz stolarski Robert Müller od roku 1927 jest przewodniczącym honorowym. Na I Wojnie Światowej zginęło 6 członków stowarzyszenia. Stowarzyszenie stara się, pozostawać zawsze w bliskim kontakcie z mistrzami rzemieślniczymi. W dniu 23 lipca 1922 roku przy licznym udziale mieszkańców i zamiejscowych stowarzyszeń czeladniczych został poświęcony sztandar stowarzyszenia. Jako szczególne wydarzenie w dniu 12 lipca 1925 roku ukształtowały się obchody 40 rocznicy istnienia stowarzyszenia, gdzie urządzony przez wszystkie cechy i mistrzów rzemieślniczych uroczysty pochód dla produktów lokalnego rzemiosła stał się świadectwem wspólnoty mistrzów i czeladników. Współpraca cechów i stowarzyszenia czeladników umożliwiła także przeprowadzenie w marcu 1929 roku pierwszej wystawy prac uczniów zawodu. Liczba członków stowarzyszenia wynosi obecnie 47. W ostatnim czasie stowarzyszenie ucierpiało szczególnie z powodu kryzysu gospodarczego. Pracownicy krótkookresowi to 39 procent członków a 17 procent to osoby całkowicie bezrobotni.
Robotniczy Klub Gimnastyczny i Sportowy.
Klub został założony w dniu 21 września 1921 roku pod nazwą Robotniczy Klub Gimnastyczny „Naprzód” z 27 członkami. W kwietniu 1922 roku powstał wydział młodzików, a w roku 1925 drużyna do gry w raffball. Zmianie uległa wówczas przy tym nazwa klubu na Robotniczy Klub Gimnastyczny i Sportowy. W tym samym roku założono wydział gimnastyczek. Publicznie stowarzyszenie brało udział w corocznych obchodach konstytucyjnych, dalej w wydarzeniach swojego klubu, tak więc w uroczystościach okręgowych w Nowej Soli, Zielonej Górze, Żaganiu, w uroczystościach powiatowych w Zgorzelcu i Wrocławiu a na koniec także w olimpiadach we Frankfurcie nad Menem oraz Pradze. W końcu 1930 roku stowarzyszenie liczy 82 członków męskich, 14 żeńskich, 48 dziewcząt i 42 chłopców. Klub posiada wydział męski, żeński, dziecięcy, wydział piłki nożnej, wydział pływacki i wydział orkiestry.
Klub Wojskowy Huta Henryki – Młynowo.
Celem stowarzyszenia jest promowanie braterstwa w klubie i poza nim, zachęcanie dorosłej młodzieży męskiej do założenia grupy młodzieżowej w klubie i tak dbanie o braterstwo także w tej grupie. W wypadku śmierci najbliższy członek rodziny zmarłego otrzymuje z kasy klubu określoną sumę pieniędzy na pochówek. Stowarzyszenie liczy 96 członków. W dniu 10 października 1897 roku nastąpiło poświęcenie pierwszego sztandaru, a w dniu 13 sierpnia 1927 roku drugiego.
Męskie Koło Śpiewacze Huta Henryki.
Stowarzyszenie zostało założone w dniu 22 listopada 1873 roku z 12 członkami, a jego celem jest kultywowanie niemieckiej piosenki i życia towarzyskiego. Przewodniczącym był stolarz Henryk Reckzeh a pierwszym dyrygentem księgowy Büttner. W dniu 30 października 1875 roku dyrygent był zmuszony do rezygnacji, a ponieważ nie było dla niego odpowiedniego zastępcy, musiano zaprzestać śpiewu a nazwę stowarzyszenia zmienić na „Stowarzyszenie Życia Towarzyskiego”. W dniu 1 stycznia 1891 roku wznowiono lekcje śpiewu pod kierownictwem nauczyciela Neumanna, stowarzyszenie ożywiło się znów pod starą nazwą i było dość aktywne. W dniu 10 sierpnia 1913 roku przed zamkiem w Przemkowie poświęcono sztandar, o który w międzyczasie wystarał się superintendent Jentsch. W I Wojnie Światowej udział wzięło 40 członków z których trzech poległo. W dniu 21 czerwca 1925 roku w Hucie Henryki przy bardzo dużym udziale odbyło się święto pieśni regionu. Jeden członek koła wziął udział w święcie Niemieckiego Stowarzyszenia Śpiewaczego w roku 1928. Koło liczy obecnie 49 członków w tym 22 śpiewaków i 4 członków honorowych. Od 1904 roku batutę dyrygenta dzierży pan nauczyciel Beer. Stowarzyszenie utrzymuje żywe kontakty ze stowarzyszeniami federalnymi a ze stowarzyszeniem federalnym Przemków łączy go lojalna przyjaźń.
Jak można zobaczyć z powyższych zapisów, obok kilku stowarzyszeń z dawnych dobrych czasów w naszym małym miasteczku, z biegiem lat pojawiła się zaskakująco duża liczba nowych stowarzyszeń. Także po I Wojnie Światowej miały miejsce różne połączenia, które mają szczególne znaczenie np. Stowarzyszenie Ofiar Wojny i Członków Rodzin Zmarłych, Zrzeszenie Byłych Jeńców Wojennych. Połączenia te nastąpiły po to, aby dochodzić roszczeń swoich członków; na szczególną uwagę zasługuje również Niemiecki Związek Wschodni, który liczy prawie 100 członków i w tym roku świętuje 10 rocznicę swojego istnienia , dalej, stowarzyszenia polityczne, takie jak Socjaldemokratyczne Stowarzyszenie Wyborcze, Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotnicza i Partia Komunistyczna. - Stowarzyszenie Właścicieli Domów i Gruntów, Stowarzyszenie Ochrony Najemców itd. są szczególnie ważnymi stowarzyszeniami, ponieważ energicznie reprezentują interesy gospodarcze swoich członków. Należy tutaj jeszcze wspomnieć o Stowarzyszeniu Rzeszy Na Rzecz Ochrony Handlu i Rzemiosła do którego należą prawie wszyscy rzemieślnicy i handlowcy Przemkowa. Jego rozkwit w naszym mieście przypada na czasy inflacji. Od tego czasu stowarzyszenie mogło już służyć niektórym pomocą, w szczególności w sprawach podatkowych. – Chór mieszany pod kierunkiem swojego skutecznego dyrygenta często obdarowywał miejscową ludność muzycznymi perełkami; instytucje mające na celu łagodzenie szczególnej biedy, takie jak Robotniczy Komitet Opieki Społecznej i Chrześcijański Komitet Opieki Społecznej uczyniły już bardzo wiele dobrego. – Niech wszystkie nasze stowarzyszenia odnoszą także w przyszłości wiele sukcesów, każde na swoim miejscu i ze swoimi celami dla wspólnego dobra!
Życie społeczne w danej miejscowości zależy w dużej mierze od istnienia i działalności stowarzyszeń, które prawie bez wyjątku, obok celów szczególnych, kultywują także towarzyskość. Oddziaływały one na handel i wprowadzanie zmian. W dawnych czasach stowarzyszenia w dużej mierze ograniczały się do starych cechów rzemieślników (gildie, itp.). Najstarszym stowarzyszeniem jest bractwo kurkowe, które zostało założone w roku 1702, drugim najstarszym stowarzyszeniem jest męskie koło śpiewacze, które zostało założone w 1848 roku w celu kultywowania niemieckich pieśni. W Przemkowie, o ile mogliśmy to ustalić, obecnie zarejestrowanych jest przez policję 43 stowarzyszenia a mianowicie: Robotniczy Klub Gimnastyczny i Sportowy - Robotniczy Komitet Opieki Społecznej – Stowarzyszenie Biochemiczne – Narodowo-Niemiecki Związek Pomocy – Ewangelickie Stowarzyszenie Mężczyzn i Stowarzyszenie Młodzieżowe – Ewangelickie Stowarzyszenie Robotników - Ochotnicza Straż Pożarna – Ochotnicza Kolumna Sanitarna Czerwonego Krzyża – Stowarzyszenie Czeladnicze – Chór Mieszany – Związek Zawodowy Konstruktorów Maszyn i Metalowców – Stowarzyszenie Właścicieli Domów i Gruntów – Związek Młodzieży – Katolickie Stowarzyszenie Handlowe Śląsk – Katolicki Klub Męski – Stowarzyszenie Strzeleckie Małokalibrowe „Darz Bór” – Stowarzyszenie Hodowców Małych Zwierząt – Stowarzyszenie Rolnicze – Męskie Koło Śpiewacze Huta Henryki – Męskie Koło Śpiewacze Przemków – Klub Wojskowy Przemków – Klub Wojskowy Huta Henryki – Stowarzyszenie Ochrony Najemców – Stowarzyszenie Lokalne Robotników Fabryki i Pracowników Fizycznych – Klub Cyklistów „Szarotka” – Klub Cyklistów „Solidarność” – Klub Cyklistów „Jedność” – Klub Cyklistów „Błyskawica” – Rezerwy Sztandaru Rzeszy Czarno – Czerwono – Złotego – Bractwo Kurkowe – Klub Pływacki – Stowarzyszenie Stenografów Systemu Stolze – Schrey – Socjaldemokratyczny Klub Wyborczy – Klub Sportowy – Klub Gimnastyczny – Stowarzyszenie Działkowców – Stowarzyszenie Myśliwych Śląska – Stowarzyszenie Rzeszy Na Rzecz Ochrony – Robotniczy Komitet Opieki Społecznej – Poza tym istnieją tutaj jeszcze różne gildie rzemieślnicze i miejscowe oddziały stowarzyszeń, np. Stalowe Hełmy (niemiecka organizacja paramilitarna w okresie międzywojennym – przyp. tłumacza), NSDAP (niemiecka partia nazistowska – przyp. tłumacza), KPD (niemiecka partia komunistyczna – przyp. tłumacza) itd.
Wszystkie jeszcze istniejące stowarzyszenia starają się wypełniać swoje narzucone zadania, szereg z nich ma cele społeczne, kulturalne i wychowawcze oraz są szczególnie aktywne na arenie publicznej. – Chcielibyśmy o niektórych z tych stowarzyszeń, na tyle, na ile na ich temat mogliśmy niniejszym otrzymać materiały, w skrócie jeszcze bardziej szczegółowo opowiedzieć.
Bractwo kurkowe.
Istniejące jeszcze dokumenty potwierdzają istnienie bractwa kurkowego już w 1702 roku. Zoistało ono założone przez hrabiego Grzegorza Krzysztofa Proskau, ówczesnego, przemkowskiego właściciela ziemskiego, w celu wspierania lojalnego obywatelstwa i miłości ojczyzny. Według dokumentu z 16 września 1705 roku hrabia Proskau uwalniał ówczesnego króla strzelców od wówczas ciążącej służby dworskiej i pańszczyzny. Istnieje również dokument z 1723 roku dotyczący pewnego przywileju, który znajduje się w przechowywanym w archiwum miejskim kufrze bractwa kurkowego. W ratuszu przechowywane są także jeszcze różne antyki bractwa kurkowego np. trzy sztandary, kufer, dwa ocynkowane kufle do piwa i jeden zdobiony. Następnie gildia jest w posiadaniu różnych kosztowności, które ufundowane zostały dla niej z różnych stron przy specjalnych okazjach. Zawieszka wielkiego srebrnego łańcucha pochodzi od założyciela gildii hrabiego Krzysztofa Proskau z roku 1704 a inne zawieszki i monety pochodzą głównie z 18 wieku. Z okazji jubileuszy gildii otrzymywała ona różne odznaczenia. Z okazji 200 rocznicy istnienia w roku 1902 cesarz przyznał jej orła bractwa kurkowego, książę Szlezwika – Holsztynu Ernest Günther jeden złoty i dwa srebrne medale ze swoim wizerunkiem. Nagrodą honorową gildii była wspaniała butla z kruszonem. W roku 1851 gildia otrzymała sztandar od pruskiej królowej Elżbiety. Z okazji 50 jubileuszu tego sztandaru w dniu 25 sierpnia 1901 roku cesarzowa ufundowała wstęgę sztandaru i gwóźdź na sztandar. Poprzez wielką uroczystość świętowano 225 lecie istnienia gildii w dniu 26 czerwca 1927 roku w której żywo uczestniczyło całe mieszczaństwo, podobnie jak 14 gildii federacji bractw kurkowych Dolnego Śląska. Na początku 18 wieku dzięki pomocy majątku ziemskiego powstała na dworskim terenie strzelnica, na wzgórzu na południu miasta, naszej dzisiejszej Górze Strzeleckiej. Strzelnica ta jeszcze około roku 1820 była prostym domem z drewna z drewnianymi okiennicami i przypominała bardziej stodołę. Uroczystość wyboru króla kurkowego odbywała się dlatego po zawodach strzeleckich regularnie na Rynku. W 1856 roku stara strzelnica spłonęła, przy czym razem spłonęły tarcze króla kurkowego, które po części były średniowiecznymi dziełami sztuki. W dniu 22 sierpnia 1859 roku wmurowano kamień węgielny pod nową strzelnicę a w roku 1860 ostatecznie rozbudowano. Ówczesna budowla kosztowała 2300 talarów. W 1925 roku w miejscu dwóch starych stanowisk strzeleckich stworzono 7 nowych stanowisk według najnowocześniejszych kryteriów a tym samym nastąpiła znacząca poprawa całego obiektu. Kolejnym nabytkiem jest rozpoczęta w 1928 roku budowa wielkiej zadaszonej platformy muzycznej w kształcie muszli, która obecnie jest ozdobą Góry Strzeleckiej. Gildia liczy obecnie 93 członków w tym 3 członków honorowych. Zarządzaniem gospody zajmuje się od sześciu lat pan Otto Bauer.
Klub gimnastyczny t.z.
W roku 1885 panowie burmistrz Wackwitz i lekarz ogólny doktor Scharfenberg zaapelowali o założenie klubu gimnastycznego do którego przystąpiło 31 mężczyzn. Klub został założony. Z ówczesnych założycieli do klubu należą jeszcze tylko pan handlowiec Krause i radca budowlany Sindermann. Różne trudności, które hamowały prawidłowy rozwój klubu, przeciwstawiały się jemu na początku, a także życie gimnastyczne nie chciało się rozwijać zgodnie z oczekiwaniami, dopiero gdy w roku 1893 nauczyciel Rother a później mistrz budowlany C.O. Hoffmann objęli stanowisko głównego trenera, klub rozkwitł energicznie. W roku 1898 mistrz zegarmistrzowski Braunsburger i ślusarz Dehmel zajęli się energiczniej klubem, co dało mu nowe, ożywione życie. W dniu 3 maja 1898 roku nastąpiło założenie oddziału wychowanków. W dniu 5 sierpnia 1898 roku klub został przyjęty do dolnośląsko – łużyckiego okręgu klubów gimnastycznych i tym samym do dużej struktury niemieckiej gimnastyki. W roku 1901 wystarano się o sztandar klubu i go poświęcono. W roku 1903 wybudowano własną salę gimnastyczną i założono przyległe boisko do gimnastyki. Podczas I Wojny Światowej klub stracił 22 członków, na których cześć w dniu 11 maja 1930 roku w sali gimnastycznej umieszczona została tablica pamiątkowa. Większe święta i występy dawały dowód ciężkiej pracy. Oprócz swojego wydziału męskiego i kobiecego klub utrzymuje wydział męskiej młodzieży i wydział uczniów i podobnie żeńskiej młodzieży i wydział uczennic. Celem klubu jest danie możliwości i instrukcji do wykonywania regularnych ćwiczeń gimnastycznych, jako środka do fizycznego i moralnego wzmocnienia, a także utrzymania niemieckiej świadomości narodowej i postaw patriotycznych. Wszystkie aspiracje polityczne i partyjne są wykluczone.
Męskie koło śpiewacze Przemków.
Właśnie wtedy, gdy w roku 1848 przez ziemie pruskie przetaczały się rewolucyjne burze i przy tym także nie oszczędziły naszej miejscowości, nastąpiło założenie tutejszego, męskiego koła śpiewaczego, aby kultywować niemiecką pieśń. Jest to zatem drugie najstarsze stowarzyszenie w mieście. Oczywiście nikt już nie żyje z dawnych założycieli, zwłaszcza mając na myśli wcześniejszych dyrygentów chóru kantora Baumgartena, kantora Karscha i nauczyciela Außnera, którzy dyrygowali przez wiele lat; obecnym dyrygentem chóru jest nauczyciel Thäsler. Stowarzyszenie liczy obecnie 83 członków (w tym 4 członków honorowych) i jest w posiadaniu dwóch sztandarów, pierwszy pochodzi z roku 1865, drugi natomiast poświęcony został w dniu 22 sierpnia 1926. Należy ono do Dolnośląskiego Stowarzyszenia Śpiewaczego, które ono pomogło założyć w roku 1864, a tym samym do Niemieckiego Stowarzyszenia Śpiewaczego. W ostatnim święcie Niemieckiego Stowarzyszenia Śpiewaczego w Wiedniu uczestniczyło 12 członków klubu ze sztandarem. 17 członków należy do koła już od ponad 25 lat a jeden z nich już 56 lat. W roku 1873 klub obchodził swoją 25 uroczystość z okazji rocznicy założenia a w roku 1898 uroczystość 50-lecia istnienia. Szczególnie wspaniałym świętem była obchodzona w dniach 18 i 19 sierpnia 1928 roku uroczystość 80-lecia założenia klubu. Wzięli w nim liczny udział stowarzyszenia miejscowe i pewna liczba stowarzyszeń zamiejscowych klubów śpiewaczych. Pan starosta Kranold przekazał dla klubu ufundowaną przez ministra nauki, sztuki i edukacji srebrną plakietkę, przewodniczący Dolnośląskiego Stowarzyszenia Śpiewaczego Triebs-Liegnitz wręczył dyplom honorowy Niemieckiego Stowarzyszenia Śpiewaczego, a najstarsi członkowie klubu zostało szczególnie uhonorowanych. Klub otrzymał gratulacje z najróżniejszych stron.
Klub wojskowy.
Klub został założony w dniu 15 września 1873 roku z liczbą 80 członków jako „Przemkowski Klub Pogrzebów Wojskowych” a od dnia 18 października 1908 roku nosi nazwę „Klub Wojskowy Przemków”. Celem klubu obok kultywowania wiernego braterstwa i postaw narodowych jest również świętowanie patriotycznych rocznic, towarzyszenie w pogrzebach zmarłych towarzyszy broni i udzielanie zapomóg dla najbliższych członków rodziny zmarłego na pokrycie kosztów pogrzebu. Należy on do Związku Kombatantów Szprotawy i dzięki temu do Niemieckiego Związku Kombatantów. Z współzałożycieli stowarzyszenia żyją jeszcze: Theodor Lubrich – Karpie, 86 lat, August Walter – Przemków, 83 lata i Wilhelm Pohl – Piotrowice, 81 lat. Pierwszy z wymienionych jest weteranem z wojny z lat 1866 i 1870/71, dwaj pozostali z wojny z lat 1870/71. Stowarzyszenie jest w posiadaniu dwóch sztandarów. 50 rocznica założenia klubu obchodzona była na większą skalę w dniu 8 lipca 1923 roku w połączeniu z generalnym apelem Związku Kombatantów Powiatu. – Poległym w wojnach z lat 1866 i 1870/71 towarzyszom broni w roku 1888 został postawiony pomnik na Rynku. Aby uczcić towarzyszy broni poległych w I Wojnie Światowej, przy wjeździe do miasta przy ulicy Szprotawskiej wzniesiono długo przygotowywany pomnik, który został poświęcony podczas uroczystego święta w dniu 28 września 1930 roku. Składa się on z 6,5 metrowej, granitowej kolumny, posadowionej na schodkowej podbudowie, a na kolumnie unosi się orzeł o wysokości 1,85 metra. Oprócz różnych dokumentów w podstawie zamurowana została księga zawierająca nazwiska 126 poległych na wojnie bohaterów. Stowarzyszenie liczy obecnie 223 członków.
Ochotnicza Kolumna Sanitarna Czerwonego Krzyża.
Wielkie zadania, które mają do wykonania kolumny sanitarne, są w większości dobrze znane i są powszechnie uznawane przez społeczeństwo. Mieszkańcy naszego miasta często wdzięczni byli za działania tutejszej Ochotniczej Kolumny Sanitarnej Czerwonego Krzyża. Kolumna sanitarna zawsze była pod rękę tam, gdzie zdarzały się wypadki, które powinny być zabezpieczone a ich stałą chęć pomocy można było zbawiennie zauważyć także przy większych wydarzeniach. Kolumna uważa po za tym za swoje specjalne zadanie, szkolenie ludzi w zakresie pielęgnacji chorych i pierwszej pomocy w razie nieszczęśliwych wypadków w szczególnych okresach. Techniczne kierownictwo kolumn piastują panowie doktor medycynę Tlach i doktor medycynę Weber. Kolumna została założona w roku 1899 przez wcześniej pracującego tutaj doktora Scharfenberga. – Jeszcze dzisiaj w kolumnie pracuje trzech współzałożycieli stowarzyszenia. Liczy ono obecnie 31 aktywnych członków. W dniu 1 lipca 1929 roku kolumna mogła podczas udanej uroczystości obchodzić swoją 30 rocznicę istnienia, w której mieszczaństwo wzięło aktywny udział. Kolumna należy do regionalnego stowarzyszenia Czerwonego Krzyża z siedzibą we Wrocławiu.
Ochotnicza Straż Pożarna.
Ochotnicza Straż Pożarna jest bardzo ważnym stowarzyszeniem służącym ogólnemu dobrobytowi i ochronie mienia przed szkodami pożarowymi. Zgodnie ze swoim motto: „Na chwałę Boga i ochronę bliźniego” zawsze pracowała w wiernym wypełnianiu swoich obowiązków także w najtrudniejszych czasach. Straż pożarna została tutaj założona w dniu 2 stycznia 1901 roku a mianowicie przy aktywnym udziale ówczesnego burmistrza Hamanna. Do staży, jako aktywni członkowie, weszło wówczas 56 obywateli Przemkowa. Później, jako członków biernych, przyjętych zostało około 80 osób. Podczas 25 rocznicy istnienia Straży odznaczonych zostało 14 członków za 25 lecie wiernej służby. Od samego początku Straż Pożarna miała wiele okazji do wykonywania powierzonych jej zadań, zwłaszcza podczas wielkiego pożaru lasu w 1904 roku. Obecnie do Straży Pożarnej należy 53 aktywnych i ponad 100 biernych członków. Wyposażenie Straży Pożarnej jest dobre. Ma ona do dyspozycji: 1 motopompa, 2 pompy ręczne, 1 drabina Magirusa i ponad 800 metrów węży wodnych i różny sprzęt mniejszy. W tym roku Straż Pożarna mogła wspominać 30-lecie istnienia. Wspomnijmy tutaj współzałożyciela doktora Scharfenbergera, Sindermanna i Wernera tak samo, jak czynnych jeszcze w Straży Pożarnej Zeidlera, Lange, Schwana, Riecke, Sporna, Kahla, A. Röhra, Helmicha, Hielschera, Spechta, Trogischa i Wilhelma.
Katolicki Klub Męski.
Katolicki Klub Męski założony został w roku 1903 przez sprawującego wówczas tutaj swój urząd proboszcza Maslocha wespół z panem ś.p. mistrzem kominiarskim Körnerem, ś.p. inspektorem Welzelem, ś.p. inspektorem ds. hodowli koni Augustem Heimannem i ś.p. nauczycielem w stanie spoczynku Hielicherem w celu wspierania duchowych i materialnych zainteresowań swoich członków poprzez kultywowanie poczucia religijnego i obywatelskiego. Do stowarzyszenia wstąpiło natychmiast 71 członków. Już w dniu 15 lipca 1906 roku stowarzyszenie poświęciło uroczyście swój sztandar. Obchody 25-lecia istnienia obchodzono na dużą skalę z udziałem wszystkich lokalnych stowarzyszeń. W jubileuszu tym wziął między innymi także udział założyciel stowarzyszenia, proboszcz Masloch, urzędujący obecnie w Bardzie; tak samo jego wysokość książę Albert a także jej wysokość księżna uhonorowały uroczystość swoją wizytą. Stowarzyszenie liczy obecnie 80 członków.
Ewangelickie Stowarzyszenie Robotników.
W dniu 21 maja 1911 roku 21 ewangelików (robotników i przyjaciół klasy robotniczej) ze wspólnym pomysłem przystąpiło tutaj do powołania do życia Ewangelickiego Stowarzyszenia Robotników, takiego, jakie istnieją w wielu miejscowościach naszej ojczyzny. Jego celem jest wpływanie na prawne i ekonomiczno-socjalne warunki na korzyść klasy robotniczej oraz troskę o interesy niemiecko –narodowe i ewangelicko – kościelne. I Wojna Światowa wyprowadziła na front połowę członków stowarzyszenia, pięciu z nich nie powróciło. W 1921 roku wystarano się o sztandar stowarzyszenia, który uroczyście poświęcono w dniu 18 lipca 1921 roku. Uroczystość powiązana była z uroczystością stowarzyszenia okręgu. W dniach 21 – 27 września 1924 stowarzyszenie z powodzeniem zorganizowało kurs dla mówców z udziałem 28 uczestników z okręgu. W uroczystości stowarzyszenia okręgu w czerwcu 1928 roku wziął udział generalny superintendent parafii Legnicy profesor doktor D. Schian z Wrocławia. Stowarzyszenie liczy obecnie 475 członków.
Stowarzyszenie Biochemiczne.
Stowarzyszenie Biochemiczne Przemkowa i Okolic z.T. postawiło sobie za zadanie przyczynienie się do polepszenia opieki społecznej na podstawie założonej przez doktora medycyny Schüßlera nauki o składnikach mineralnych. Instruuje swoich członków w odbywających się co miesiąc wykładach prowadzonych przez kompetentnych prelegentów stowarzyszenia na temat leczenia różnych chorób za pomocą naturalnych i biochemicznych środków leczniczych, wydawanych im podczas cotygodniowych bezpłatnych porad odbywanych raz w tygodniu przez doświadczonych konsultantów i przekazuje środki biochemiczne dla swoich członków po cenie kosztów własnych. Stowarzyszenie nie twierdzi, że leczy wszystkie rodzaje chorób, ponieważ lekarz nie powinien i nie może być wyeliminowany przy wszystkich objawach chorób, ale zastosowana przez stowarzyszenie metoda medycyny naturalnej ma przecież znaczenie. O stopniu, w jakim stowarzyszenie zostało tutaj dobrze przyjęte w tak krótkim okresie swojego istnienia, niech świadczy fakt, że stowarzyszenie założone w dniu 23 września 1927 roku przy 22 członkach liczy obecnie 309 członków. Liczba konsultacji w ubiegłym roku wyniosła 1383.
Klub Sportowy.
Stowarzyszenie to, którego celem jest kultywowanie gier sportowych na powierzchniach trawiastych i lekkiej atletyki, wyłonił się z wydziału piłki nożnej tutejszego klubu gimnastycznego w dniu 20 sierpnia 1920 roku. Utkany przez pannę Gantke proporzec klubu został poświęcony w dniu 12 czerwca 1927 roku. Protektorem stowarzyszenia jest książę Szlezwika – Holsztynu Albert. W roku 1926 i 1927 przy dużym wysiłku i wysokich kosztach założone zostało na książęcym terenie na Górze Strzeleckiej na niegościnnym, kamiennym rumowisku piękne boisko do gry. Teren ten został wydzierżawiony na wiele lat od bractwa kurkowego, które w dzierżawie ma Górę Strzelecką. Boisko 70 na 100 metrów, z bieżniami, nasypami itd. obejmuje około 12 000 metrów kwadratowych. Księżna wniosła znaczący wkład w budowę boiska. Stowarzyszenie liczy obecnie 105 członków. Aby piłka nożna stała się popularna, klub dwukrotnie zaangażował mistrza południowo – wschodnich Niemiec, klub sportowy Breslau 08 (Wrocław 08), który rozegrał tutaj w Przemkowie mecz przeciwko mistrzowi Dolnych Łużyc i drużynie reprezentującej okręg legnicki.
Wspólne Stowarzyszenie Czeladnicze.
Początki Wspólnego Stowarzyszenia Czeladników Przemkowa sięgają czasów bractw czeladników około lat 1820 -1825; te ostatnie były ściśle zorganizowane, a głównym ich celem było wspieranie potrzebujących kolegów. Mając to na uwadze, dla tutejszych bractw utworzono salę szpitalną wyposażoną w łóżka itd. Na spotkaniu zarządów bractw w kwietniu 1885 roku założono Wspólne Stowarzyszenie Czeladników Przemkowa. Ze współzałożycieli żyją jeszcze obecnie panowie mistrz bednarski Gustaw Bayer i mistrz stolarski Hugo Thiem; z okazji 40-to lecia stowarzyszenia mianowani zostali członkami honorowymi. Pan mistrz stolarski Robert Müller od roku 1927 jest przewodniczącym honorowym. Na I Wojnie Światowej zginęło 6 członków stowarzyszenia. Stowarzyszenie stara się, pozostawać zawsze w bliskim kontakcie z mistrzami rzemieślniczymi. W dniu 23 lipca 1922 roku przy licznym udziale mieszkańców i zamiejscowych stowarzyszeń czeladniczych został poświęcony sztandar stowarzyszenia. Jako szczególne wydarzenie w dniu 12 lipca 1925 roku ukształtowały się obchody 40 rocznicy istnienia stowarzyszenia, gdzie urządzony przez wszystkie cechy i mistrzów rzemieślniczych uroczysty pochód dla produktów lokalnego rzemiosła stał się świadectwem wspólnoty mistrzów i czeladników. Współpraca cechów i stowarzyszenia czeladników umożliwiła także przeprowadzenie w marcu 1929 roku pierwszej wystawy prac uczniów zawodu. Liczba członków stowarzyszenia wynosi obecnie 47. W ostatnim czasie stowarzyszenie ucierpiało szczególnie z powodu kryzysu gospodarczego. Pracownicy krótkookresowi to 39 procent członków a 17 procent to osoby całkowicie bezrobotni.
Robotniczy Klub Gimnastyczny i Sportowy.
Klub został założony w dniu 21 września 1921 roku pod nazwą Robotniczy Klub Gimnastyczny „Naprzód” z 27 członkami. W kwietniu 1922 roku powstał wydział młodzików, a w roku 1925 drużyna do gry w raffball. Zmianie uległa wówczas przy tym nazwa klubu na Robotniczy Klub Gimnastyczny i Sportowy. W tym samym roku założono wydział gimnastyczek. Publicznie stowarzyszenie brało udział w corocznych obchodach konstytucyjnych, dalej w wydarzeniach swojego klubu, tak więc w uroczystościach okręgowych w Nowej Soli, Zielonej Górze, Żaganiu, w uroczystościach powiatowych w Zgorzelcu i Wrocławiu a na koniec także w olimpiadach we Frankfurcie nad Menem oraz Pradze. W końcu 1930 roku stowarzyszenie liczy 82 członków męskich, 14 żeńskich, 48 dziewcząt i 42 chłopców. Klub posiada wydział męski, żeński, dziecięcy, wydział piłki nożnej, wydział pływacki i wydział orkiestry.
Klub Wojskowy Huta Henryki – Młynowo.
Celem stowarzyszenia jest promowanie braterstwa w klubie i poza nim, zachęcanie dorosłej młodzieży męskiej do założenia grupy młodzieżowej w klubie i tak dbanie o braterstwo także w tej grupie. W wypadku śmierci najbliższy członek rodziny zmarłego otrzymuje z kasy klubu określoną sumę pieniędzy na pochówek. Stowarzyszenie liczy 96 członków. W dniu 10 października 1897 roku nastąpiło poświęcenie pierwszego sztandaru, a w dniu 13 sierpnia 1927 roku drugiego.
Męskie Koło Śpiewacze Huta Henryki.
Stowarzyszenie zostało założone w dniu 22 listopada 1873 roku z 12 członkami, a jego celem jest kultywowanie niemieckiej piosenki i życia towarzyskiego. Przewodniczącym był stolarz Henryk Reckzeh a pierwszym dyrygentem księgowy Büttner. W dniu 30 października 1875 roku dyrygent był zmuszony do rezygnacji, a ponieważ nie było dla niego odpowiedniego zastępcy, musiano zaprzestać śpiewu a nazwę stowarzyszenia zmienić na „Stowarzyszenie Życia Towarzyskiego”. W dniu 1 stycznia 1891 roku wznowiono lekcje śpiewu pod kierownictwem nauczyciela Neumanna, stowarzyszenie ożywiło się znów pod starą nazwą i było dość aktywne. W dniu 10 sierpnia 1913 roku przed zamkiem w Przemkowie poświęcono sztandar, o który w międzyczasie wystarał się superintendent Jentsch. W I Wojnie Światowej udział wzięło 40 członków z których trzech poległo. W dniu 21 czerwca 1925 roku w Hucie Henryki przy bardzo dużym udziale odbyło się święto pieśni regionu. Jeden członek koła wziął udział w święcie Niemieckiego Stowarzyszenia Śpiewaczego w roku 1928. Koło liczy obecnie 49 członków w tym 22 śpiewaków i 4 członków honorowych. Od 1904 roku batutę dyrygenta dzierży pan nauczyciel Beer. Stowarzyszenie utrzymuje żywe kontakty ze stowarzyszeniami federalnymi a ze stowarzyszeniem federalnym Przemków łączy go lojalna przyjaźń.
Jak można zobaczyć z powyższych zapisów, obok kilku stowarzyszeń z dawnych dobrych czasów w naszym małym miasteczku, z biegiem lat pojawiła się zaskakująco duża liczba nowych stowarzyszeń. Także po I Wojnie Światowej miały miejsce różne połączenia, które mają szczególne znaczenie np. Stowarzyszenie Ofiar Wojny i Członków Rodzin Zmarłych, Zrzeszenie Byłych Jeńców Wojennych. Połączenia te nastąpiły po to, aby dochodzić roszczeń swoich członków; na szczególną uwagę zasługuje również Niemiecki Związek Wschodni, który liczy prawie 100 członków i w tym roku świętuje 10 rocznicę swojego istnienia , dalej, stowarzyszenia polityczne, takie jak Socjaldemokratyczne Stowarzyszenie Wyborcze, Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotnicza i Partia Komunistyczna. - Stowarzyszenie Właścicieli Domów i Gruntów, Stowarzyszenie Ochrony Najemców itd. są szczególnie ważnymi stowarzyszeniami, ponieważ energicznie reprezentują interesy gospodarcze swoich członków. Należy tutaj jeszcze wspomnieć o Stowarzyszeniu Rzeszy Na Rzecz Ochrony Handlu i Rzemiosła do którego należą prawie wszyscy rzemieślnicy i handlowcy Przemkowa. Jego rozkwit w naszym mieście przypada na czasy inflacji. Od tego czasu stowarzyszenie mogło już służyć niektórym pomocą, w szczególności w sprawach podatkowych. – Chór mieszany pod kierunkiem swojego skutecznego dyrygenta często obdarowywał miejscową ludność muzycznymi perełkami; instytucje mające na celu łagodzenie szczególnej biedy, takie jak Robotniczy Komitet Opieki Społecznej i Chrześcijański Komitet Opieki Społecznej uczyniły już bardzo wiele dobrego. – Niech wszystkie nasze stowarzyszenia odnoszą także w przyszłości wiele sukcesów, każde na swoim miejscu i ze swoimi celami dla wspólnego dobra!
📜
Źródło historyczne
Gazeta „Primkenauer Wochenblatt” rocznik 75 z dnia 1 lutego 1931 roku.